Agnieszka Dymarska
logopeda specjalista neurologopeda
oligofrenopedagog

Reklamy

Dla rodzica - rozwój mowy dziecka

Wielu z Państwa zastanawia się, czy mowa jego dziecka rozwija się poprawnie? Jak rozpoznać wadliwą wymowę, jeśli sam rozwój mowy nie został jeszcze ukończony? Chciałabym przybliżyć Państwu proces kształtowania się mowy u dziecka, abyście mogli wiedzieć, co Was powinno niepokoić, a czego jeszcze nie powinniście od malucha wymagać.
Rozwój mowy trwa kilka lat, dziecko uczy się jej poprzez naśladownictwo, dlatego najważniejszą rolę odgrywa tu słuch. Przez okres kilku lat dziecko uczy się powoli synchronizować ruchy poszczególnych mięśni odpowiedzialnych za proces mowy. Dziecko 7 letnie w zasadzie powinno wymawiać wszystkie głoski prawidłowo, zdarza się, że ten okres nieco się wydłuża. Należy pamiętać! Nasze dzieci rozwijają się indywidualnie, na co mają wpływ czynniki również biologiczne i środowiskowe, wszelkie opóźnienia nie muszą wskazywać na opóźnienia w rozwoju mowy. Dwuletnie dziecko nie mówiące może być zupełnie normalne pod względem rozwoju psycho – fizycznego.

Okresy rozwoju mowy małego dziecka:

okres melodii – od urodzenia do 1 roku życia
okres wyrazu – od ukończenia 1 roku życia do 2 roku życia
okres zdania – od ukończenia 2 roku życia do 3 roku życia
okres swoistej mowy dziecięcej – od 3 do 7 roku życia

Okres melodii

Gdy dziecko się rodzi wydaje pierwszy krzyk spowodowany pierwszym oddechem. Krzyk to również pierwsza forma komunikacji dziecka. Krzyczy, kiedy jest mu smutno, zimno, lub jest głodne. Te pierwsze dźwięki przypominają głoski a,o,u.
W 2, bądź 3 miesiącu niemowlę zaczyna głużyć, są to przypadkowe dźwięki połączone z samogłoskami a, o, u. Pamiętajmy, że głużą również dzieci głuche.
Gdy dziecko skończy pół roku zaczyna powtarzać dźwięki z otoczenia, dlatego ważne żebyśmy dużo do niego mówili i czytali mu. W tym okresie dziecko dużo samo wytwarza dźwięków. Wymawia wszystkie samogłoski i inne spółgłoski: p, b, t, d, k, g, n, l, ł, r jest języczkowe. Ten okres nazywamy gaworzeniem. Sylaby wypowiadane mechanicznie typu baba, tata nie mają w tym okresie żadnego znaczenia. Są dość przypadkowymi zbitkami.
Około 7-8 miesiąca życia niemowlę reaguje na to, co mu mówimy. To właśnie w tym okresie dziecko silnie reaguje na ton naszego głosu. Uśmiecha się, gdy mówimy do niego miło, a płacze gdy słyszy ostre tony głosu.
Pod koniec tego etapu rozwoju mowy dziecko rozumie wiele słów. Reaguje na polecenia, kojarzy polecenie z czynnością. Dziecko może jeszcze długo nie mówić, gdyż rozumienie wyprzedza artykulację. To często wtedy mamy mówią „ono rozumie wszystko, co do niego mówię, ale nie mówi”.

Okres wyrazu

Gaworząc dziecko wypowiada dużą ilość głosek, w dalszym okresie mowy opuszcza je lub zniekształca. Należy rozróżnić w tym okresie przypadkowe dźwięki, które często występują w zabawie, od tych, które pojawiają się wraz z rozwojem i składają się na wyrazy. Najbardziej oczekiwane wyrazy przez rodziców mama i tata pojawiają się pod koniec pierwszego roku życia. W tym wieku dziecko powtarza wyrazy za dorosłymi. Nie używa ich świadomie, nazywa się to zjawiskiem echolalii.
W czasie wizyty u logopedy, mogą Państwo spotkać się z pytaniem, kiedy dziecko zaczęło chodzić? Dlaczego? Wraz z rozwojem fizycznym – chodzenie, dziecko rozwija się umysłowo, spostrzega więcej, zapamiętuje. W tym okresie 14 – 15 miesięcy wypowiada coraz więcej wyrazów.
Każde słowo, które się pojawi oznacza przedmiot, który zna. Np. dla chłopca auto, to będzie początkowo jego zabawka, ale nie już inne auto np. kolegi. Dosyć szybko jednak u dziecka wytwarza się pojęcie i zrozumienie znaczenia słowa.
Gdy dziecko kończy dwa lata powinno wypowiadać kilkadziesiąt wyrazów. Są to nazwy przedmiotów z najbliższego otoczenia, najczęściej rzeczowniki. Należy pamiętać, że dziecko powtarza całość zasłyszanych z otoczenia dźwięków, nie rozpoznaje w tym okresie głosek. Tak jakby odtwarzało ogólny zarys, albo tę część wypowiedzi, najbardziej zaakcentowaną. Jeśli powtarza cały wyraz, to przestawia wyrazy, upraszcza i zniekształca głoski. Charakterystyczne jest, że maluch wypowiada tylko pierwszą sylabę wyrazu. Dziecko ze spółgłosek wymawia: p, b, m, t, d, n, ś, czasem ć.

Okres zdania

Dziecko zaczyna rozumieć mowę rodziców dotyczącą członków rodziny lub aktualnych wydarzeń. Pierwsze zdania są twierdzące, dwuwyrazowe. Stopniowo pojawiają się pytania i rozkazy. W wypowiedzi dominuje czas teraźniejszy. Normalnym zjawiskiem jest mowa w niewłaściwym przypadku. Dziecko głoski trudniejsze zamienia na łatwiejsze. Mowa staje się zrozumiała dla otoczenia, nie tylko dla najbliższych. W tym okresie dziecko przyswaja sobie najwięcej słów. Przyswaja sobie mowę otoczenia, a dalsze lata przynoszą tylko jej doskonalenie, tzn. zwiększa się ilość poznanych słów, kształtuje umiejętność stosowania form gramatycznych oraz lepsze brzmienie wyrazów.
Głoski przyswojone przez dziecko:
p, b, m, zmiękczone: pi, bi, mi,
f, w, fi, wi,
ś, ź, ć, dź, ń, ki, gi,
k, g, ch,
t, d, n,
l.
Około 3 roku życia niektóre dzieci potrafią już wyartykułować głoski s, z,c,dz.

Okres swoistej mowy dziecięcej
(od 3 do 7 roku życia)

W tym wieku dziecko zaczyna porozumiewać się z otoczeniem, ale rozwój jego mowy odbywa się w dalszym ciągu. W tym okresie dzieci bawią nas „śmiesznym językiem”, te „własne słowa” są wynikiem niedostatecznej umiejętności powtarzania mowy dorosłych i są bardzo indywidualne dla każdego dziecka. W tym okresie dzieci różnią się wymową między rówieśnikami. U jednych dzieci niektóre głoski pojawiają się wcześniej, także różna jest kolejność ich pojawiania się.
Głoski przyswojone przez dziecko:
głoski e, o – mogą być zastępowane przez a,
ok. 4-5 rok życia pojawiają się głoski sz, ż, cz, dż, ale mogą być zastępowane przez s, z, c, dz,
głoski sz, ż, cz, dż; s, z, c, dz; ś, ć, ź, dź, mogą być mylone
głoska r, może pojawić się dopiero pod koniec tego okresu, najczęściej jest zastępowana przez l, lub j,
wiele trudnych wyrazów jest jeszcze zniekształconych.